راهپیمایی اربعین توانمندتر از سازوکارهای سیاسی و دیپلماتیک

گزارش تحلیلی

راهپیمایی اربعین توانمندتر از سازوکارهای سیاسی و دیپلماتیک

علیرغم به شهادت رساندن سردار سلیمانی و ابومهدی المهندس توسط آمریکا و همه‌گیری کرونا طی دو سال اخیر، نه تنها از امنیت پیاده‌روی و یا جایگاه آن کاسته نشده، بلکه مسلمانان و مشتاقان امام حسین علیه السلام در هر گوشه از دنیا دور و یا نزدیک بر ارزش و جایگاه آن وقعی می‌نهند.

اربعین پدیده‌ای است لازمان و لامکان که از سرحدات مرزهای جغرافیایی تعریف شده بر روی نقشه‌های امروزی فراتر رفته و مرزهای جدیدی را در سرتاسر منطقه غرب آسیا و همچنین دنیا ترسیم کرده است. این مرزها امروزه تعریف جدیدی یافته‌اند و علاوه بر خطوط ترسیمی جغرافیایی، هویت‌های انسانی را نیز از سراسر عالم در مسیری چند ده کیلومتری گرد هم آورده‌اند. هرچند اربعین پدیده‌ای نیست که در دهه های اخیر شکل گرفته باشد ولی شاهد آن هستیم که پس از سقوط رژیم بعث در عراق، اربعین شکوه تازه‌تری یافته و ابعاد آن صورت آشکارتری به خود گرفته است. می‌توان گفت که اربعین امروزه یکی از اصلی‌ترین اهرم‌های هویتی برای اجتماع شیعیان و همچنین سایر مذاهب و ادیان تعریف می‌شود، بنابراین لازم است که این گردهمایی باشکوه‌ و همچنین در پرتو امنیت همگانی برگزار شود.

عراق به عنوان کشور میزبان این گردهمایی عظیم، طی سال های اخیر با چالش های مختلفی روبرو بوده است از جمله آنها حضور گروههای تروریستی _ تکفیری بود که توانستند در سال ۲۰۱۴ حدود ۴۰ درصد از خاک عراق را به تصرف خود درآورند. این گروه ها که غالباً توسط برخی کشورهای عربی و غیرعربی منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای حمایت می شدند در پی آن بودند که علاوه بر ارعاب در دنیای اسلام، با هراس افکنی در عراق مانعی برای برگزاری راهپیمایی عظیم حسینی باشند اما این استراتژی آنچنان که باید، به اهداف خود نرسید و شهامت، شجاعت و حضور سربازان مکتب حسین مانع از تحقق این مهم شد. در رأس این مکتب افرادی چون سردار شهید حاج قاسم سلیمانی حضور داشتند که توانستند در بزنگاه تجهیز و تهدید یزیدیان زمان، اقدام به شکستن هیمنه‌ی آنان کرده و امنیت راهپیمایی اربعین را تضمین کنند.

تامین امنیت اربعین، به عراق محدود نشده و توانست به صورت گسترده‌تر و در بعد منطقه‌ای، در غرب‌آسیا نیز تاثیر بگذارد، از جمله تاثیرات این مهم را می‌توان در ۴ بعد مذهبی_فرهنگی، سیاسی_امنیتی، منطقه‌ای و بین‌المللی شاهد بود؛

۱.بعد مذهبی_فرهنگی:

اوج گرفتن راهپیمایی اربعین به عنوان کنگره جهانی نهضت حسینی، طی سال‌های اخیر سبب شده است تا هویت‌های متاثر از دال مرکزی این گفتمان که معطوف به مولفه‌هایی چون مبارزه با ظلم، حمایت از  مظلوم، امر به معروف، نهی از منکر، عدالت‌طلبی، ایثار، شجاعت و شهادت است، بار دیگر در ابعاد جهانی مطرح شده و فرصتی را برای آماده‌سازی جمیعت مسلمان شیعه برای حضور در دولت مهدوی و همچنین آماده سازی زمینه‌های تمدن نوین اسلامی را فراهم آورد. همچنین حضور حدود ۳۰ میلیون زائر در این گردهمایی سبب می‌شود تا اشتراکات فرهنگی_هویتی بیش از افتراقات مورد توجه قرار گرفته و بر آنها تاکید شود و فراتر از سازوکارهای سیاسی و دیپلماتیک کشورها، بر پایه ارتباطات مردمی روز به روز بر میزان اشتراکات افزوده شود. به طور مثال شعار "ایران و العراق لایمکن الفراق" متاثر از عمق همبستگی میان دو ملت ایران و عراق است که طی سال‌های اخیر جلوه‌‌ی خاص‌تری یافته است.

۲.بعد سیاسی_امنیتی:

با اوج‌گیری تهدیدات امنیتی و سپس سیاسی در عراق، این انگاره که اربعین تحت‌الشعاع چنین وضعیتی قرار گرفته و کمرنگ شود به عنوان یک هدف در اولویت اقدامات گروههای تروریستی و کشورهای نا همسو با هویت شیعی قرار گرفت، اما ابتکارات نیروهای ایرانی به فرماندهی سپهبد سلیمانی و همچنین همکاری گروههای مبارز عراقی به فرماندهی ابومهدی المهندس مانع از تحقق این امر شد و راهپیمایی اربعین با وجود تهدیدات بالقوه علیه زائران تحت تاثیر قرار نگرفت، در واقع ایجاد ناامنی حداکثری در عراق توسط گروههای تروریستی با حضور حداکثری مردم دو کشور ایران و عراق و همچنین سایر مردم کشورهای منطقه و فرامنطقه در صحنه، خنثی شد و نوعی از امنیت مبتنی بر حضور مردم در صحنه یا امنیت مردم‌پایه شکل گرفت. در بعد سیاسی نیز این امر سبب شد تا دولت‌های ایران و عراق به نوعی از ارتباطات دوستانه دست یابند و دو کشور با تکیه بر همکاری‌های گسترده در ایام اربعین، این همکاری را به حوزه‌های دیگر نیز تسری بخشند، چنانچه مقام معظم رهبری نیز در دیدار خود با نخست‌وزیر عراق در آذر ماه ۱۳۹۴ به این نکته تاکید کردند که:" راهپیمایی اربعین یک نمونه از این ارتباط دوستانه [ دو ملت ایران و عراق] است، به گونه‌ای که مردم عراق در پذیرایی از زائران ایرانی از انفاق، محبت و ارادت چیزی کم نمی‌گذارند؛ مسئولان دو کشور ایران و عراق باید  از این فضا و فرصت برای منافع دو کشور بیشترین استفاده را بکنند".

۳. بعد منطقه‌ای:

افزایش سالانه زائران در راهپیمایی اربعین سبب شده است تا چهره‌ای قدرتمند و متحد از هویت  شیعه از سویی و بازیگرانی چون ایران و سایر اعضای محور مقاومت در منطقه نشان داده شود که توانستند طی سال‌های اخیر هرگونه تهدید و استراتژی را که در صدد به چالش کشاندن این رویداد، هویت و بازیگران آن  بود را شکست دهند و با تکیه بر  روحیه مقاومتی خود این پیام را هر ساله در تصویر و شعاعی چند ده کیلومتری به سمع و بصر کشورهایی که سعی در تضعیف این هویت و رویداد داشتند، به رخ بکشند و اربعین به عنوان تابلویی که نماد قدرت شیعه و مقاومت است، پاس داشته شود.

۴.بعد بین‌المللی:

انتشار تصاویر مربوط به حضور میلیون‌ها مسلمانان در پیاده‌روی چند روزه اربعین که  در نهایت آرامش، صلح و دوستی برگزار می‌شود، توانسته است تا تصویر و چهره‌ای متفاوت از اسلام و مسلمانان در بعد بین‌المللی به نمایش بگذارد، این چهره  بر اتحاد مسلمانان و حتی غیر مسلمانان مبتنی بوده که از سراسر دنیا و با پرچم‌های مختلف، با شرکت در این راهپیمایی عظیم پبام‌آور صلح، تعاون و دوستی هستند و بدون کم‌ترین ناامنی خود عامل موثر و مهمی در ایجاد امنیت نه تنها در عراق بلکه در سراسر منطقه بوده‌اند.

در نهایت می‌توان گفت که  علیرغم به شهادت رساندن سردار سلیمانی و ابومهدی المهندس توسط آمریکا و  همه‌گیری کرونا طی دو سال اخیر، نه تنها از  امنیت پیاده‌روی و یا جایگاه آن کاسته نشده، بلکه مسلمانان و مشتاقان امام حسین علیه السلام در هر گوشه از دنیا دور و یا نزدیک بر ارزش و جایگاه آن وقعی می‌نهند.