شهادت شهید سلیمانی آمریکا را در منطقه دچار بحران کرد/زنان مقاومت از شهید سلیمانی درس ایستادگی می گیرند

دکتر سقای بی‌ریا؛ عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با سایت شهید سلیمانی:

شهادت شهید سلیمانی آمریکا را در منطقه دچار بحران کرد/زنان مقاومت از شهید سلیمانی درس ایستادگی می گیرند

نقش زنان در مقاومت مسئله‌ای است که در کشورهای اسلامی به‌صورت تاریخی وجود داشته و این مسئله در زمان استعمار و زمان‌های بعدی هم مورد توجه کشورهای سلطه‌گر قرار گرفته است. زنان هم خودشان مقاومت داشتند و هم نسل مقاومی را پرورش می‌دادند و خانوادة خود را به‌سمت مقاومت سوق می‌دادند. دشمن برای جلوگیری از این مسیر، روی زنان سرمایه‌گذاری می‌کند.

دکتر سقای بی ریا عضو هیات علمی دانشگاه تهران و آمریکا شناس معتقد است هدف دشمن این بود که مقاومت خاموش شود، امّا شهادت حاج قاسم از نیت شوم دشمن جلوگیری کرد. آمریکا فکر کرد که با ترور حاج قاسم، مقاومت با مشکل مواجه می‌شود. اتفاقاً با این کار ملت‌ها بیدار شدند و روح دوباره‌ای در آن‌ها دمیده شد.

چه میزان می‌توان ترور و اقدامات تروریستی توسط آمریکا را در قالب فرهنگ ترور حاکم بر سیاست‌های این کشور نامید؟  آیا می‌توان گفت که این فرهنگ امروزه تبدیل به یک جهت‌گیری در سیاست خارجی آمریکا شده است؟

بهتر است برای پرداختن به این سؤال، نگاهی به الگوی کلان سیاست خارجی آمریکا داشته باشیم. فرض کنید دولت جمهوری‌‌خواهی مثل دولت آقای ترامپ  بر سر کارآمده و اقداماتی انجام می‌دهد، بعد ما آن را با دولت دموکرات بعدی یا قبلی مقایسه‌کرده و احساس می‌کنیم که آن‌ها با هم تفاوت دارند؛ امّا بیشتر مواقع در سیاست خارجی آمریکا پیوستگی وجود دارد. ترورها در زمان آقای اوباما بیشتر از زمان آقای ترامپ بود؛ یعنی دولت دموکرات آقای اوباما که به‌ظاهر دولت گفت‌وگو و رویکردهای دیپلماتیک بود، استفاده از ترور را به شیوه‌های مختلف به‌خصوص در افغانستان و پاکستان گسترش داد و از آن استفاده کرد.

امّا ممکن است این سؤال مطرح شود که نگاه آمریکا به کشورهای جهان چگونه است؟ آمریکا برای رسیدن به اهداف و منافع خویش از چه ابزارهایی استفاده می‌کند؟ آیا برای آن‌ها ترمز و خط قرمزی وجود دارد یا خیر؟ آقای دکتر سیلوان و آقای دکتر مجسکی در این زمینه کتابی نوشتند و تاریخ روابط خارجی آمریکا را در صد سال اخیر مطالعه کردند. در این کتاب، سؤالشان این است که آیا ما می‌توانیم الگوی واحدی پیدا کنیم که نشان‌دهندة پیوستگی باشد یا نه؟ آنان به این نتیجه رسیدند که آمریکا به کشورهای جهان نگاهی دوگانه دارد. آمریکا برای حفظ این رابطه ابزارهایی در اختیار دارد. این ابزارها برای مداخلة کامل در امور داخلی کشورها طراحی شدند. آمریکا کشوری را کشور پیرو یا دست‌نشانده در نظر می‌گیرد و تلاش می‌کند که از ابزارهای مختلفی برای مداخله در آن کشور استفاده کند. نمونة بارز آن هم حکومت پهلوی بعد از کودتای 28 مرداد و حکومت عربستان سعودی است.

اگر کشوری خواهان استقلال است، باید به‌صورت نظام‌مند و سیستماتیک در سیاست خارجی خود، رویکردهایی متفاوتی از رویکردهای آمریکا اتخاذ کند. تاریخ روابط خارجی آمریکا نشان می‌دهد که کشورهای مستقل، کشور دشمن قلمداد می‌شوند و آمریکا علیه آنان از ابزارهای خصمانه استفاده می‌کند. ترور، یکی از این ابزارهاست که از دیرباز از آن استفاده می‌شده است. قاعدتاً جمهوری اسلامی به‌خاطر مستقل عمل‌کردن، کشور دشمن قلمداد می‌شود و این اتفاق در همة دولت‌ها اعم از دموکرات و جمهوری‌خواه می‌افتد. اگر بخواهیم برای سیاست خارجی آمریکا هدفی کلان در نظر بگیریم، باید تعداد بیشتری از کشورها را درون شبکه‌ای از دولت‌های دست‌نشانده گردهم بیاوریم. این دشمنی و استفاده از ابزارهای خصمانه همیشه از طرف آمریکا شروع می‌شود. هدفش هم شکستن مقاومت کشورهاست. علت به‌وجودآمدن فرهنگ ترور، استفاده از ابزارها و زورگویی آمریکاست. آمریکا مطابق با گذر زمان در زمینة فناوری پیشرفت‌کرده و با استفاده از امکاناتش از ابزار ترور استفاده می‌کند.

شهید سلیمانی نرم‌افزار مقاومت و الگوی مبارزه را به ملت‌ها تعلیم داده‌اند، در این راستا نمودهای نرم‌افزار مقاومت در حیات شهید سلیمانی را چه چیزهایی می‌توان نامید و چگونه می‌توان آن را تشریح کرد؟

در قضیة شهادت حاج قاسم، مردم دریافتند که آمریکا کشوری تجاوزگر است و برای رسیدن به اهدافش از هر ابزاری استفاده می‌کند. تداوم‌یافتن راه شهید سلیمانی و انتقال آن به نسل‌های بعدی و به ملت‌های منطقه، پیروزی است. هدف دشمن این بود که مقاومت خاموش شود، امّا شهادت حاج قاسم از نیت شوم دشمن جلوگیری کرد. آمریکا فکر کرد که با ترور حاج قاسم، مقاومت با مشکل مواجه می‌شود. اتفاقاً با این کار ملت‌ها بیدار شدند و روح دوباره‌ای در آن‌ها دمیده شد. صد سال است که استعمار و نظام سلطه در منطقة ما در حال تلاش است که از چنین چیزی جلوگیری کند و تمام ملت‌ها به خواستة آمریکا تن بدهند. استعمار در این سال‌ها تلاش می‌کند که در طرز فکر مردم رسوخ کند تا شیفتگی نسبت به کشورهای سلطه‌گر ایجاد شود؛ یعنی از نظر نرم‌افزاری چنین احساس شود که می‌توان به آن‌ها به‌عنوان الگوی پیشرفت و الگوی رسیدن به آن جایگاه برتر نگاه کرد. در واقع، فرهنگ سیاسی‌ای در آمریکا وجود دارد که از آن به‌عنوان استثنا‌ءپنداری آمریکایی یاد می‌کنند که آمریکا را مدینة فاضله‌ای بر فراز تپة بلند می‌دانند.

 شهید سلیمانی عزیز در وصیت‌نامة خود می‌فرماید هنر امام خمینی (ره) این بود که اسلام را به پشتوانه آورد و بعد ایران را در خدمت اسلام قرار داد. در واقع، آن روح مقاومت بود که باعث می‌شود ملت‌ها مقاومت کنند و آن عاملیت انسانی بر مبنای دین را به مردم این کشورها اهدا کرد. خب، شهید سلیمانی به‌عنوان قلّه در این مسیر شناخته می‌شود و شهادتش باعث شد که راه و شخصیت ایشان بیش از پیش شناخته شود. شهید سلیمانی در وصیت‌نامة خود می‌فرماید روی سنگ قبر من سرباز بنویسید. این نکته در ذهن من بود که به چه معناست؟ من یاد دعای سه‌شنبه‌ها افتادم که حضرت امام (ره) تأکید داشتند که این دعا قرائت شود. در فراز این دعا به چند مورد اشاره‌شده که در جایی می‌گوید مرا از سربازان خودت قرار بده. در جایی دیگر دعا چنین آمده که خدایا من از نفس خودم به تو پناه می‌برم. این همان نکته‌ای است که حضرت امام در وصیت‌نامه‌‌شان به آن اشاره می‌کنند. حضرت آقا هم در بیانات اخیرشان فرمودند دامنة معنویت برای رسیدن به قلّه است. شهید سلیمانی از هرچه که بوی نفس می‌داد، عبور کرده بود و به‌جایی رسیده بود که از شرّ نفسش به خداوند پناه برده بود و خداوند به او پناه داد.

بعد می‌گوید خدایا من پناه می‌برم به تو از شرّ شیطان که هر روز و هر لحظه گناهی بر گناهان من می‌افزاید. رهایی از شیاطین هم نرم‌افزاری است؛ یعنی از نظر فکری خود را از غل و زنجیرها رها کنی. در مطالعات پسااستعماری چنین آمده است که اگر می‌خواهید از شرّ استعمار رها شوید، اوّل باید از شرّ استعمار ذهن رها شوید. وقتی حضرت امام(ره) می‌فرمایند آمریکا شیطان بزرگ است، یعنی شما باید خود را از شرّ نظام سلطة آمریکا رها کنید. باید از دست آمریکایی که خود را کشور سلطه‌گر خیرخواه عنوان می‌کند، خلاص شد. آمریکا ادعا دارد که این سلطة ایجادشده در جهان به نفع تمام کشورهاست. خب، این نرم‌افزار در بحث استعمار هم مطرح بوده است. کشورهای غربی استعمار می‌کردند و در نهایت می‌گفتند که برای منافع خود شماست. اگر شما از شرّ این شیطان رهایی پیدا نکنید، نمی‌توانید در سطح نرم‌افزاری به آن جایگاه برسید.

خودسازی و استقلال فکری، مقدمه‌ای است برای اینکه شما به میدان مبارزه قدم بگذارید. بعد از انجام جهاد و به جایگاهی رسیدن، آن موقع می‌توانید بگویید که خداوندا، مرا از سربازان خود قرار بده. به نظر می‌رسد که شهید سلیمانی در انتهای این مسیر به آن درجة سربازی رسیده بود. ایشان دامنه را طی‌کرده و به قله رسید. یک‌بار افرادی که به دیدار امام آمده بودند، شعار می‌دادند ما همه سرباز توییم خمینی، گوش به فرمان توییم خمینی. حضرت امام لبخندی زدند و فرمودند ما همه سرباز خداییم. خودسازی، خودکفایی و در نهایت استقلال انسان را به خداوند نزدیک می‌کند و وصال رخ می‌دهد.

می‌توان گفت که یکی از ابعاد نرم‌افزاری انتقال مفهوم مقاومت و ادبیات آن، روش‌های تربیتی است که منشاء آن می‌تواند در خانواده وجود داشته باشد، با چنین گزاره‌ای زنان و به ویژه مادران چگونه و به چه میزان می‌توانند در بازتولید درست این ادبیات نقش‌آفرین باشند؟

نقش زنان در مقاومت مسئله‌ای است که در کشورهای اسلامی به‌صورت تاریخی وجود داشته و این مسئله در زمان استعمار و زمان‌های بعدی هم مورد توجه کشورهای سلطه‌گر قرار گرفته است. زنان هم خودشان مقاومت داشتند و هم نسل مقاومی را پرورش می‌دادند و خانوادة خود را به‌سمت مقاومت سوق می‌دادند. دشمن برای جلوگیری از این مسیر، روی زنان سرمایه‌گذاری می‌کند. همین مسئلة شی‌ءپنداری در زنان (سوق‌دادن زنان به‌سمت خودآرایی و تبرجی که در فرهنگ غربی وجود دارد) در فرهنگ غربی، عاملیت انسانی‌ زنان را در امور اجتماعی کاهش می‌دهد. در همین بحث شیء‌پنداری، کتابی نوشته شده که زنان دچار بیماری زیبایی می‌شوند و در نهایت باعث می‌شود که در امور اجتماعی و سیاسی مداخله نکنند؛ چرا؟ چون همیشه درگیر این هستند که خود را با استانداردهای دست‌نیافتنی زیبایی بسنجند و در نهایت به آن برسند؛ این یعنی همان هدف‌گذاری‌‌های دنیایی که شاید ما از آن‌ها منع شدیم، یا اینکه توصیه‌نشده زنان به این سمت‌وسو حرکت کنند.

ما برای اینکه بتوانیم در بحث زنان آن نقش سازندگی را ایفا کنیم، باید به مسئلة خودسازی توجه ویژه‌ای داشته باشیم. با توجه به خودمان، هویت خود زنان درست ساخته می‌شود. در انتها زنان به مسائل اجتماعی مربوط به خود می‌پردازند و وظایف خود را به‌خوبی انجام می‌دهند؛ حتی این مسئله در تربیت فرزندان هم موثر است. مسئلة مادی‌گرایی با مقاومت سازگاری ندارد. مادی‌گرایی مانع تربیت اخلاقی و اجتماعی بانوان است و همچنین فرزندان را از فرهنگ شهادت دور می‌کند. عبور از نگاه مادی‌گرایانه به زندگی، زنان را به درجه‌ای از استقامت می‌رساند که بعد خودشان بتوانند نسلی را پرورش دهند که ادامه‌دهندة راه شهید سلیمانی و اسطوره‌های شهادت باشد.

رهبری در دیدار اخیر خود با دست‌اندرکاران کنگره شهداء زنجان، فرمودند از جمله کارها برای بزرگداشت شهداء انجام کارهای تحلیلی و استنتاجهای جامعه‌شناختی و روان‌شناختی است. در این راستا و بر اساس مولفه‌های جامعه‌شناختی، سرمایه اجتماعی عظیمی که حول این شهید و گفتمان معطوف به آن وجود دارد را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟

به نظر می‌رسد که فرهنگ مقاومت در سال‌های مبارزة بعد از انقلاب در اقشار مختلف مردم ایجاد شده است. در نگاه جامعه شناختی، عاملیت انسانی ایرانی‌ها از قشرهای مختلف با فرهنگ مقاومت در درجات مختلف آشنا شده‌اند. این را از کجا می‌توان فهمید؟ وقتی بعضی از خبرگزاری‌های معاند مسائل مختلف روابط ایران با کشورهای غیرغربی را نقد می‌کنند، به این بحث رجوع می‌کنند که این یک قرارداد استعماری است. حالا چرا باید این مسئله وجود داشته باشد؟ به نظر می‌رسد که فرهنگ مقاومت واقعاً در مردم رسوخ کرده است. وقتی شهید به‌عنوان قلّة مقاومت در مقابل مردم قرار می‌گیرد، مردم را جذب می‌کند و آن احساس افتخاری که نسبت به این اسطورة مقاومت به‌وجود می‌آید، برای همة اقشار جذاب است. گاهی به شهید به‌عنوان قهرمان ملی یا اسلامی نگاه می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که فرهنگ مقاومت و شهادت در بین مردم تأثیرگذار است. در یکی از صحبت‌هایی که خانم وندی شرمن در کنگرة آمریکا در زمان مذاکرات برجام داشت، سؤالی در مورد ایران کرده بودند که چرا شما نتوانستید امتیازات بیشتری بگیرید. او می‌گوید فرهنگ مقاومت هنوز در ایران وجود دارد. شاید بشود به این نکته اشاره کرد که در اقشار مختلف مردم فرهنگ مقاومت به‌وجودآمده و وقتی شهادتی همچون شهادت شهید سلیمانی پیش می‌آید، خودش را نشان می‌دهد؛ مسئله‌ای که در جامعه وجود دارد و گاهی خاموش می‌شود و بعد نیازمند این است که نیروی دوباره‌ای آن را به جریان بیندازد.

پویش تولیدات محتوای مردمی / از حاج قاسم بگو