رفیق خوشبخت ما جشنواره‌ای برای تبیین هنرهای حاج قاسم

روح‌الله عبداللهی، دبیر دومین جشنواره سروده رفیق خوشبخت ما در گفت‌وگو با سایت بنیاد حاج قاسم:

رفیق خوشبخت ما جشنواره‌ای برای تبیین هنرهای حاج قاسم

جشنواره سرود «رفیق خوشبخت ما» با محوریت گرامیداشت سردار شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی و با هدف آشنایی نسل جوان با سبک زندگی و الگوی رفتاری، اخلاقی و تربیتی با مشارکت چندین نهاد فرهنگی و تبلیغاتی در دو دوره برگزار شد. همین موضوع بهانه ای شد تا به سراغ روح‌الله عبداللهی، مدیر روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی استان تهران و دبیر دومین جشنواره سروده «رفیق خوشبخت ما» برویم و از جزییات و فلسفه تشکیل این جشنواره سوال کنیم.

درباره نام‌گذاری جشنواره‌ سرود «رفیق خوشبخت ما» که امسال دومین سال برگزاری آن بود،‌ توضیحاتی بفرمایید.
رهبر انقلاب، قبل و بعد از شهادت حاج‌قاسم، بارها با عناوین مختلفی از شهید سلیمانی یاد کردند و یکی از زیباترین صفاتی که ایشان به شهید مظلوممان دادند، «رفیق خوشبخت ما» بود. دو کلمه مهم در این عبارت نهفته است؛ اینکه رهبر معظّم انقلاب به‌عنوان ولی‌امر مسلمین و ولی جامعه‌ اسلامی کسی را «رفیق» خطاب می‌کنند، می‌خواهند عظمت آن فرد و نزدیکی و قرابت این شخص را با رهبری انقلاب نشان دهند. این عبارت را نه فقط رهبر معظّم انقلاب، بلکه خیلی از بزرگان ما به‌کار می‌برند. وقتی آقا از ایشان به‌عنوان رفیق یاد می‌کنند، اهمیت جایگاه و منزلت شهید سلیمانی نزد ایشان برای مخاطب آشکار می‌شود.
کلمه‌ دوم در این عبارت «خوشبخت» است. وقتی کسی عبارتی در مورد فردی به‌کار می‌برد، جایگاه و منزلت آن فرد را با کلمه‌ها بیان می‌کند. خوشبخت از منظر رهبر معظّم انقلاب، شخصیتی مثل شهید سلیمانی است که ایشان به آن جایگاه رفیع خود رسید و به شهادت که حقش بود، نائل شد. در تمام طول عمرش جز خدمت، نیکی، تلاش برای حفظ انقلاب و اسلام و ارزش‌های دینی، هیچ تلاش بیهوده‌ای نداشت. تلاش کرد تا از عمرش بهره‌برداری مناسبی کند. آن شهید با اعمال و رفتار و کردارش به جایگاهی رسید که رهبر معظّم انقلاب او را خوشبخت و عاقبت‌بخیر نامیدند. خوشبخت، زیباترین و کوتاه‌ترین کلمه‌ای بود که در آن دنیایی از معانی پیدا می‌شود. ایشان در ادامه صحبت‌هایشان می‌فرمایند رفیق خوشبخت ما با اخلاص بود. ما از کلمه‌ اخلاص ایشان بهره بردیم و شعار ما این بود: رفیق خوشبخت ما با اخلاص بود.
چون قبلاً کار من رسانه بود، در برنامه‌ها و کارهای مختلف، ارتباط قلبی حاج‌قاسم با اقشار مختلف را دیده بودم. ما برنامه‌ای داشتیم که تعدادی از بچه‌ها و نوجوانان در رشته‌های مختلف را دعوت می‌کردیم و از خانواده معظّم شهدای مدافع حرم تعریف می‌کردیم. من همیشه به رابطه حاج‌قاسم با قشر کودک و نوجوان توجه ویژه‌ای داشتم. از آن طرف هم شاید لطیف‌ترین، دقیق‌ترین و کامل‌ترین کلمه‌ای که می‌توانستم برای مخاطب نوجوان جشنواره‌ به‌کار ببرم، همین رفیق خوشبخت ما بود. این کلمه یک رفیقانه‌ قابل لمس و قابل درک برای این قشر دارد؛ چون این قشر با رفیق و رفیق‌بازی و دوستی خیلی ارتباط دارد و این کلمه خیلی کمک می‌کند که آن ارتباط با مخاطب شکل بگیرد. ما واقعاً برای کلمه و عنوان جشنواره مقصود داشتیم و یکی از دلایل آن هم همین ایجاد ارتباط بین مخاطب و جشنواره بود؛ اینکه وقتی مخاطب بعد از شنیدن اسم جشنواره با رفیق خودش حاج‌قاسم ارتباط بگیرد.
مخاطبان جشنواره چه افرادی بودند و چه رده‌های سنی داخل جشنواره شرکت کردند؟ استقبال از جشنواره چطور بود؟
اولین سال جشنواره در اولین سالگرد شهادت حاج‌قاسم برگزار شد؛ چون من احساس می‌کنم که کار هنری می‌تواند برای انتقال پیام به نسل‌های بعدی کمک کند. ما برنامه‌ میدانی نسل سلیمانی‌ها هم داشتیم که با حضور خانواده‌ها و کودکان و نوجوانان بود که شاید زیاد نمی‌توانست آن اثر را ماندگار کند. برگزاری جشنواره در سال اول شهادت حاج‌قاسم باعث شد نوجوانان را به میدان بکشاند؛ نسلی که باید امانت‌دار انتقال این پیام باشد و وظیفه و رسالتش این است که امروز در میدان حاضر شود تا این پیام را به گوش نسل‌های بعدی و به دوستانش در گروه‌های سنی مختلف برساند. 
جشنواره بین‌المللی هم بود؟
نه، داخلی بود، ولی چندزبانه هم برای ما ارسال شد و ما از این ظرفیت استفاده کردیم تا هم از ابزار سرود بهره بگیریم و هم از ابزار نوجوانانی که می‌توانند سفرایی برای انتقال پیام فرهنگی ما باشند. در سال اول، تصمیم ما بر این شد که جشنواره‌ سرود رفیق خوشبخت ما را با آن مقدمه‌ای که عرض کردم، در اولین سالگرد شهادت شهید سلیمانی برگزار کنیم. از آبان‌ماه سال گذشته، شروع کردیم و تا 13 دی‌ماه آثار را دریافت کردیم. سال اول، ما 61 اثر داشتیم که برای سال اول خیلی خوب بود.
شما فراخوان داده بودید که این آثار را ارسال کنند؟
بله، فراخوان دادیم و بعد برای همین تصمیم گرفتیم از ظرفیت گروه‌های سرود نوجوان و دانش‌آموزی بهره بگیریم. گروه‌های مدارس، گروه‌های خودجوش، گروه‌های مساجد، گروه‌های پایگاه‌های بسیج، گروه‌هایی که در شهرستان‌های اطراف تهران و در روستاها شکل گرفته بودند و کار تولید کرده بودند، آثارشان را با موضوع شهید سلیمانی برای ما فرستادند. من واقعاً فکر نمی‌کردم که در این سال 61 اثر تولید شود و مطمئناً آثار بیشتری تولیدشده و شاید ما نتوانسته بودیم این اتفاق را رقم بزنیم که صدایمان را به همه برسانیم؛ چون سال اول، فراخوان فقط در سطح استان تهران ارسال شده بود.
هم‌زمان با ما، جشنواره علمدار توسط وزارت آموزش‌وپرورش کرمان هم برگزار شد که مسئولش خانم مرادی بود. بعد از اینکه جشنواره تمام شد و فراخوان‌ها به اتمام رسید، ما جلسه‌ مشترکی با هم داشتیم. وقتی با بچه‌های آموزش‌وپرورش صحبت کردم، فهمیدم آن‌ها 600 اثر سرود دریافت کرده‌اند. البته سرود از نظر تخصصی یک‌سری قواعد و چهارچوب‌هایی دارد که باید این چارچوب‌ها در تولید اثر رعایت شود، ولی آثار گسترده و با اشکال مختلف شامل تک‌خوانی، دکلمه، بازخوانی، لب‌خوانی و ... ارسال کرده بودند. عدد قابل‌توجهی بود. همین که بچه‌ها و نوجوانان و دانش‌آموزها همت‌کرده و از خودشان اثر تولید و ارسال کرده بودند، قابل احترام بود.
معمولاً نزدیک‌شدن به هنرهایی مثل موسیقی و سرود، یک مقدار برای زنده نگه‌داشتن یاد شهدا، حساسیت دارد.
نه، چرا حساسیت دارد؟ اولین چیزی که از مبارزات انقلاب اسلامی به یاد شما می‌آید چیست؟
سرودهای انقلابی است
درود بر شما. تأثیرگذاری سرودها و نغمه‌های انقلابی در ایجاد اثربخشی و ایجاد روحیه‌ حماسی بسیار مؤثر است. شما این را در مبارزات قبل از انقلاب و در دفاع مقدس می‌بینید. اگر از اتفاقات قبل از انقلاب سرودهایش را حذف کنید، چه خاطره‌ مشترکی با هم داریم؟ هیچ‌چیز؛ یعنی شما تمام می‌شوی. اگر پدر و مادر و نزدیکان شما از خاطرات آن دوران بگویند، شما هیچ پل ارتباطی برای وصل‌شدن به آن اتفاقات ندارید؛‌ اما وقتی شما سرود انقلابی را زمزمه می‌کنید، پدر و مادرتان هم با شما می‌خوانند. این کار وجه اشتراک ایجاد می‌کند و روحیه‌ حماسی و هویت و باور دینی را تقویت می‌کند. سرود، موسیقی، نغمه‌های دینی و نواهای انقلابی نقش بسیار مهمی در بروز پیام دارد. حضرت آقا می‌فرمایند ما به سرودهایی نیاز داریم که مردم در اتوبوس، راهپیمایی، کوهنوردی، مدرسه و در خیابان زمزمه کنند. وقتی سرودها و نغمه‌های انقلابی در بطن جامعه رشد و بروز پیدا کند، زمزمه‌هایی می‌شود که می‌توان با آن بهترین آثار هنری و پیام تربیتی ایجاد کرد و پیام فرهنگی و اجتماعی داد.
وقتی شما سرودی می‌شنوید، احساس شما نسبت به مسئله‌ای تغییر می‌کند. خیلی وقت‌ها ما می‌توانیم در جامعه و حتی در انتقال پیام‌های فرهنگی و شاید پیام‌های انتقادی و تربیتی، از این ابزار استفاده کنیم. شما می‌خواهید با چه عباراتی رشادت، شجاعت، شهامت، وطن‌پرستی، ایستادگی، دفاع از میهن و دفاع از مظلوم را به نسل‌های بعد منتقل کنید؟ غیر از سرود می‌توان ابزار دیگری داشت؟ بله، می‌توان ابزاری داشت، ولی یکی از مؤثرترین و تأثیرگذارترین و ارزان‌ترین راه سرود است.
ما نباید در بدنه‌ فرهنگی کشور از این ابزار غافل شویم. ابزار موسیقی، سرود، نغمه‌های دینی و انقلابی و شعر، ابزارهایی بسیار تأثیرگذارند. ما امسال در بخش شعر هم داوری کردیم و شعرای برگزیده‌ای داشتیم. چه ابزاری بهتر از شعر؟ ابزار شعر نه در میدان موسیقی، بلکه در راهپیمایی‌ها، در دفاع مقدس و حتی قبل از پیروزی انقلاب باعث وحدت کلمه و شورآفرینی در نیروهای مردمی و انقلابی بود و حلقه‌ اتصال و وحدت مردم همین ابزار شعر بود. این اتفاق بزرگی است. وقتی می‌خواهید تصویری از انقلاب را به نسل بعدی منتقل کنید، ناخودآگاه آن زمزمه‌ها و نغمه‌ها و سرودها با آن منتقل می‌شود. شما نمی‌توانید آن را جدا کنید. اگر آن را جدا کنید، دیگر هیچ وجه اشتراکی وجود نخواهد داشت. 
امروز یکی از بزرگ‌ترین اتفاقات خوب برای انتقال پیام، استفاده از ابزار هنر به‌ویژه سرود و شعر است. موسیقی و شعر و نوا قدرت و اثرگذاری دارند. 
لطفاً در مورد خود جشنواره و شرکت‌کنندگان و برگزیدگان جشنواره هم بفرمایید، شما برنامه‌ای برای ادامه‌دادن این راه دارید؟
ما در جشنواره نُه هدف داریم: اول، شناخت و حمایت از استعدادهای موجود در حوزه‌ سرود. دوم، ایجاد ارتباط مناسب و پویا با ظرفیت مهم سرود در سطح کشور. سوم، ایجاد تعامل مثبت و به اشتراک‌گذاشتن تجربیات و توانمندی گروه‌های سرود. چهارم، نمایش و سنجش توانایی گروه‌های سرود در سطح کشور. پنجم، اتصال حلقه‌ جشنواره برای بروز استعدادهای حوزه‌ سرود. ششم، افزایش توجه جامعه به مقوله‌ سرود و لزوم حمایت ملی از این هنر. هفتم، تقویت روحیه‌ همدلی و همکاری بین گروه‌های سرود سراسر کشور. هشتم، معرفی آثار برجسته در حوزه‌ سرود و نُهم، تجلیل و تقدیر از آثار برتر و انتشار آن از طریق رسانه‌ ملی و فضای مجازی.
اولین سال جشنواره، ما ابتدای آبان‌ماه تا 13 دی‌ماه فراخوان دادیم تا افراد کارهایشان را ارسال کنند. 61 اثر رسید که 59 اثر داوری شد. از این تعداد اثر، ما یک گروه برتر داشتیم که در سال اول، یازده اثر تولید کرده بود. در بخش سرود، پنج گروه و در بخش نماهنگ هم پنج برگزیده داشتیم. ده گروه شایسته‌ تقدیر داشتیم. این مجموع سال اولمان است که علاوه بر جایزه‌ نقدی و لوح تقدیر و تندیس جشنواره، آقای نراقیان، رئیس سابق مرکز موسیقی سازمان صداوسیما از آثار برگزیده حمایت کردند و گفتند هر گروه با حمایت مالی سازمان یک اثر تولید کند. در واقع، بخشی از آثاری که امسال دیدید، سال گذشته با حمایت آقای نراقیان تولید شد.
امسال هم برای دومین سال جشنواره، ما از ابتدای مهرماه تا پایان دی‌ماه فرخوان دادیم و آثار را دریافت کردیم.
امسال اختتامیه را دیرتر برگزار کردید؟
هر دو سال اختتامیه در دهه‌ فجر برگزار شد. سال گذشته، اختتامیه را هشتم بهمن‌ماه گرفتیم، ولی امسال دو تفاوت داشت. تفاوت اول اینکه در سطح استانی نبود و در سطح ملی بود. تفاوت دوم هم این بود که با پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش ما امسال بخش سرود همگانی را فعال کردیم. ما سه اثر را در اختیارشان گذاشتیم و گفتیم هر کدام از این مدارس که می‌خواهند، بازخوانی کنند و به‌صورت جدا موسیقی و شعر را در اختیارشان گذاشتیم. این هم بخشی بود که امسال اضافه شد. امسال در بخش سرود و نماهنگ و در بخش سرود همگانی فراخوان زدیم و اعلام کردیم دوستانی که تمایل دارند آثارشان را ارسال کنند. در مجموع، 230 اثر به دبیرخانه جشنواره آمد. 80 گروه سرود از سراسر کشور، 120 اثر در قالب سرود و نماهنگ را ارسال کردند. 110 اثر هم در بخش سرود همگانی از مدارس آمد. یکی از ایرادهایی که امسال در سرود همگانی داشتیم این بود که دوستان نتوانستند با آن چیزی که مدنظر ما بود ارتباط بگیرند. بازخوانی را با لب‌خوانی اشتباه گرفته بودند. ما نیاز به لب‌خوانی نداشتیم، نیاز به آن داشتیم که کار بچه‌ها با آن صدا و طراوت و شور و هیجان اجرا شود. یک بخشی از آثار هم به‌خاطر اینکه بازخوانی بود، پذیرفته نشد. در نهایت بیستم بهمن‌ماه امسال، یک گروه برتر (ندای ثامن)، پنج گروه در بخش نماهنگ (نسیم رحمت، صدای انقلاب، مرصاد، خانه‌ سرود جبهه‌‌ فرهنگی انقلاب اسلامی اصفهان و عقیق بیرجند)، پنج گروه در بخش سرود (نورالشهدا، اهلا من‌العسل بشرویه، بچه‌های آسمان اصفهان، محراب و آسمان)، پنج گروه شایسته‌ تقدیر (اهلا من‌العسل تهران، بشری، وصال، مشکات اشتهارد و گروه احسان) و ده گروه سرود همگانی (دختران آفتاب قم، مصباح‌الهدی ری، نسل آفتاب منطقه 19، نغمه‌های بهشتی، مدرسه‌ روشنگر شاهد، ثاراللّه شهریار، امام رضای شیراز، ثامن آرامش، ریحانه‌های باغ ولایت شهریار و آفتاب البرز) را مورد تقدیر قرار دادیم. علاوه بر آن، ما در بخش شعر هم از سه شاعر بزرگوار (قاسم صرافان،‌ محمدمهدی شفیعی و آل‌کثیر) تقدیر و تشکر کردیم. آقای میلاد عرفان‌پور هم به‌عنوان داور هم شعرهای ارسالی مربوط به سرودها و هم شعرا و آثارشان را مورد ارزیابی قرار می‌دادند.
در پایان، اگر نکته‌ای باقی‌مانده، بفرمایید.
شهید سلیمانی امروز چهره‌ای‌ به‌تمام‌معنا و انسانی کامل در عصر کنونی است که کمتر می‌توانید مشابهش را پیدا کنید اینکه رهبر انقلاب این‌قدر روی این موضوع تأکید دارند، می‌خواهند نشان دهند که او می‌تواند الگویی برای نسل‌ها مخصوصاً نسل‌های آینده باشد. پس ما برای انتقال همین پیام و اهمیت این اتفاق بزرگ، از شهید سلیمانی و ابزار هنر بهره گرفتیم. اگر ما امروز در هر حوزه‌ای غفلت کنیم، مطمئن باشید دشمنان انقلاب و اسلام ایستاده‌اند تا جای خالی ما را پر کنند. امروز نوجوان،‌ جوان،‌ کودک و دانش‌آموز ما می‌تواند با تلاش و آثار و تولیدات خودش هم خلق پیام کند و هم اثرگذار باشد. وقتی گروه سرودی شعر می‌خواند، هم‌سن‌وسال‌هایش تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند و برایشان قابل درک است. در واقع، این اتفاق و اتصال با آن پیام به‌راحتی اتفاق می‌افتد.
ما باید به اهمیت این جایگاه پی ببریم و این ظرفیت را جدی بگیریم و حمایتش کنیم. وقتی از سرود می‌گوییم، بعضی‌ها چهار تا بچه را متصور می‌شوند که دور همدیگر جمع شدند و صرفاً کاری پس ذهنشان تداعی می‌شود، در‌حالی‌که امروز سرود بسیار کار اثرگذاری است؛ چون شعرای بسیار خوب و هنرمندان بسیار ارزشمندی در حوزه‌های موسیقی و تنظیم و کارگردانی و تدوین و تولید آثار تصویری پای کار آمده‌اند و کارهای فاخری ساخته شده است. 
باید از این جایگاه و موقعیت حمایت کنند و برای استمرار این اتفاق و برنامه رفع موانع کنند. الآن بچه‌هایی که این کارها را تولید می‌کنند، خیلی‌هایشان گروه‌های دانش‌آموزی و نوجوان هستند. هزینه‌های تولید هم به‌مراتب هر روز روبه افزایش است و این مسئله برای آن‌ها مانع می‌شود برای اینکه بتوانند آثار فاخر تولید کنند. باید در حل این معضلات و مشکلات کمکشان کنیم. جالب است بدانید که ما کلی استودیو در کشور داریم که خیلی از روزهای سال خالی است. این استودیوها و اماکنی که در اختیار بعضی از نهادها و دستگاه‌هاست می‌تواند برای تولید کار خوب به کمک بیاید.
یک نکته‌ای هم که امسال جالب بود، ظرفیت دخترخانم‌ها بود. آن‌ها هم بسیار مستعدند. ما در کارهای مدارس این را دیدیم؛ حتی هیئت داوران هم به این موضوع اشاره کردند که می‌توانیم از ظرفیت دختران با آن محدودیت‌ها و رعایت موازین اسلامی استفاده کنیم. باید یک جشنواره اختصاصی بگذاریم تا بچه‌ها هم برای مخاطب خاص و هم ویژه‌ بانوان کار تولید کنند. ما الآن در حوزه‌ گروه‌های سرود دخترخانم‌ها خیلی محدودیت داریم. جا دارد که از ظرفیت دخترخانم‌ها در حوزه‌ سرود هم استفاده کنیم. 

 

پویش تولیدات محتوای مردمی / از حاج قاسم بگو